منظور از تناسب مجازات با جرم فقط شدت آن است؟

گویا قرار است راهنمائی و رانندگی ایران اسامی رانندگان متخلف را در سایتی به اسم «شرمندگی» منتشر کند:

رئیس اداره اجرائیات راهنمایی و رانندگی گفت: «پایگاه اینترنتی شرمندگی مراحل پایانی خود را طی می کند و در مرحله تست نرم افزار سایت و تکمیل آن هستیم. با راه اندازی این سایت اسامی رانندگان متخلف اعلام می شود.»

شرم

من با اینکه یکی از طرفداران سرسخت مجازاتهای سنگین برای متخلفین رانندگی در ایران هستم ولی احساس می‌کنم یک جای کار می‌لنگد. این نقض حریم شخصی نیست؟ شاید کسی پرداخت جریمه میلیونی را ترجیح بدهد مثلا به دیده شدن اسمش توسط خانواده همسر در این سایت با جستجو در اینترنت. شاید کسی نخواهد آشنایانش بدانند که در ایران است یا اصلا رانندگی بلد است!

مؤثر بودن (اگر باشد) توجیه مناسبی است برای تعیین مجازات؟ جریمه تخلف رانندگی شرمندگی عمومی است؟ (شاید برای کسی اصلا مهم نباشد و برای کسی از مرگ هم بدتر باشد) تناسب مجازات با جرم فقط به میزان خسارت آن مربوط می‌شود؟ مرتبط بودنشان ملاک نیست؟ یعنی مهم نیست که این خسارت از چه نوعی باشد فقط از لحاظ شدت باید متناسب باشند؟  اگر راننده‌ای بر اثر تخلفش جانش را از دست بدهد شاید زیادی مجازات شده باشد ولی نتیجه‌ای مستقیم و مربوط از تخلفش گرفته. بهتر نیست از همان رانندگی برای رانندگان متخلف مجازات و محدودیت تعیین کرد؟ (مثل محرومیت موقت یا دائمی از رانندگی بسته به میزان جرم).

شاید مثالهائی که از نقض حریم خصوصی ناشی از این نوع مجازات شمردم هنوز در ایران  تعجب برانگیز و غیرقابل لمس بنظر برسد و کسی را نشناسیم که این چیزها برایش مهم باشد ولی قانونگذار نباید حقوق فردی حتی یک نفری که راضی نباشد بقیه از این وجه از زندگیش با خبر شوند را هم در نظر بگیرد؟

فضولی

فکر می‌کنم مثال ملموس منظورم، سؤالاتی باشد که در گذشته‌ای نه چندان دور فضولی محسوب نمی‌شدند و حتی الآن هم در روستاها و جوامع کوچکتر جواب ندادن بهشان به حساب گستاخی و بی‌ادبی آدم گذاشته می‌شود. مثل پرسیدن در مورد درآمد ماهیانه یا میزان برداشت محصول امسال و کنجکاوی در مورد اختلافات خانوادگی…  (یا حتی یادم می‌آید سالها پیش وقتی از دوستی خواستم رویش را موقع وارد کردن پسورد ایمیلم برگرداند چنان بهش برخورد که انگار تهمت دزدی بهش زده باشم. فقط به این خاطر که استفاده خودش از ایمیل را می‌شناخت و برایش مهم نبود که دوستانش پسوردش را داشته باشند و البته امروز قطعا می‌داند که میل باکس به عنوان حریم خصوصی از چه اهمیت بالائی برخوردار است!)

حریم خصوصی

البته اگر براحتی هم این کار راهنمائی و رانندگی را محکوم می‌کنید بهتر است آن را با پرداختن مفصل برنامه‌های ورزشی تلویزیون به خطاها و رفتارهای غیرورزشی بازیکنان فوتبال در میدان مسابقه مقایسه کنید (مثل قضیه اخیر کوبیدن توپ توسط یک دروازه‌بان به صورت توپ جمع‌کن). قضیه به این سادگی‌ها هم بنظر نمی‌آید. آن بازیکن فوتبال هم می‌تواند مدعی باشد که «من آمدم جلوی تماشاگرانی بازی کنم که چشمشان تا حدی بُرد دارد، این وسط اگر اشتباهی بکنم باید با زوم شدن دوربین در سطح دنیا پوشش رسانه‌ای شود؟ کسی از من اجازه گرفته تصاویرم را پخش کند؟» این هم بد است یا آن هم خوب؟

مسئله دیگری که در این میان وجود دارد کارآئی این طرح است. یعنی اصلا مؤثر است که بپرسیم صرف مؤثر بودن توجیه کننده است؟ در مورد فوتبال تکرار پخش صحنه‌های غیرورزشی طی سالیان قبح آن را ریخته که به نظر کسی نقض حریم خصوصی نمی‌رسد ولی اگر ذکر نام رانندگان در سایت شرمندگی هم قبحش ریخته شود چی؟ دقت کنیم که فوتبال را از تلویزیون پخش نمی‌کنند که خطائی انجام نشود ولی سایت شرمندگی کارآئی دیگری نخواهد داشت. به نظر نمی‌رسد کسانی که بی‌محابا و بدون شرم قوانین زندگی در اجتماع را زیر پا می‌گذارند از درج شدن اسمشان در این سایت هم شرمگین شوند و شاید علنی کردن گناه تنها قبح آن را در جامعه از بین ببرد.

3 thoughts on “منظور از تناسب مجازات با جرم فقط شدت آن است؟

  1. جالبه که بدونین این سر دنیا هم سازمان راهنمایی رانندگی یه سایت داره که شما وقتی جریمه میشید یا تخلفی میکنید میتونین برید و اسمتون رو سرچ کنید و همه اطلاعات مربوط به تخلفتون شامل تاریخ و ساعت تخلف نوع جریمه و حتی ساعت و قرار دادگاه مورد نظر رو ببینین و البته تنها فرقش اینه که اسمش شرمندگی نیست و هر کسی به همه اطلاعات دسترسی نداره و فقط شما با وارد کردن شماره گواهی نامه میتونین همه اطلاعات رو ببینین اما اطلاعات تخلفتون رو همه میتونن ببینن اینکه مثلا شما به خاطر 20 مایل بالای سرعت مجاز جریمه شدید و غیره .. و البته فکر نکنم دلیل وجود این سایت چیزی باشه که راهنمایی رانندگی ایران مد نظرشه ! ضمنا اینجا حتی سایت هایی هست که مشخصات کامل و محل سکونت خلافکار ها از هر نوع توش نوشته میشه و این نه به خاطر از بین بردن حریم افراد بلکه برای امنیت جامعه است که مثلا اگه من میخوام تو محلی خونه بخرم و اگه از متجاوزین میترسم با یه سرچ در موردشون و دونستن محل سکونتشون دور و بر اون محل نمیچرخم چه برسه ساکن شم و این اصلا کاری به حریم شخصی اون افراد نداره و کسی حتی باعث مزاحمتشون نمیشه اما من نوعی احساس امنیت میکنم با دونستن اون اطلاعات :) فکر کنم کامنتم خودش یه پست شد شرمنده :))

  2. من هم با نقض حریم شخصی‌اش مشکل دارم. باید بک روشی بگذارند که مثلا اگر 5 بار خلاف کردی اخطار بهت بدهند و بگویند اگر که بار دیگر بکنی می‌گذاریم اسمت را ان جا.

  3. خیلی مطمئن نیستم که درج نام آن‌هایی که تخلف رانندگی دارند، خیلی هم نقض حریم شخصی باشد. نمونه‌ی چنین کارهایی را خود مردم هم انجام می‌دهند؛ مثل زدن اسامی مشتریان بد حساب به شیشه!
    ولی در کل، ایران در این زمینه اولین کشور خواهد بود و در کاری که هیچ کشوری تجربه‌یی ندارد، آیا آزمون و خطای ایرانی کاری از پیش خواهد برد؟